#Αφιέρωμα σε έργα μεταφρασμένης ξένης λογοτεχνίας τρόμου & φαντασίας (Μέρος 1ο): Τα ελιξίρια του Διαβόλου

Γράφει η Κυριακή Γανίτη

#Αφιέρωμα σε έργα μεταφρασμένης ξένης λογοτεχνίας τρόμου & φαντασίας 

Αντί προλόγου...; Ή μία εξομολογητική αναγνωστική εισαγωγή;

Η έναρξη κάθε νέας χρονιάς σηματοδοτεί έναν απολογισμό της προηγούμενης, καθώς και τον προγραμματισμό της επερχόμενης. Αυτό μπορεί να έχει αντίκτυπο σε πολλά ''σημεία'' της ζωής μας όπως είναι και η ιδιότητά μας ως αναγνώστες/στριες. Θέλοντας, λοιπόν, να μπω (εύχομαι!) δυναμικά στις αναγνώσεις βιβλίων το 2026 (μεταξύ μας, το 2025 με ταλάνισε ποικιλοτρόπως αναφορικά με εκείνες -οπότε, ας πάει στο καλό κι ας μην ξανάρθει!) επέλεξα να χαθώ μέσα στην πληθώρα αδιάβαστων βιβλίων που κοσμούν διάφορες θέσεις του δωματίου μου και έχω την αίσθηση ότι έρχονται το βράδυ στον ύπνο μου και μου ψιθυρίζουν λόγια ακατάληπτα (παίδες, επιτρέψτε μου την όποια ποιητική αδεία!) τα οποία μες στις άκρες μου ζητούν, επίμονα, να τα διαβάσω. 

Εντάξει, μπορεί να μην είναι τόσο τραγικό όσο μπορεί να ακούγεται, αλλά έπιασα τον εαυτό μου -όλες αυτές τις ημέρες του διαλείμματος- να στέκει μπροστά στο δίλημμα όχι του ''να ζει κανείς, ή, να μη ζει'', αλλά στο ''να επιστρέψω ξανά στην ανάγνωση βιβλίων, ή, να τα μπουμπουνίσω όλα και να τα παρατήσω'' σαν άλλη αρχαία, ή, νεότερη φιλόσοφος (α ρε τί μου έχουν κάνει οι σπουδές στη Φιλοσοφία!) που ψάχνει να βρει την ουσία σε αναπάντητα φιλοσοφικά και μη ερωτήματα και ανάθεμα κι φτάσει ποτέ στην αλήθεια. Καλά, όχι τόσο δραματικά - μα πιάσατε το νόημα! Και κάπως έτσι γεννήθηκε στο μυαλό μου η ιδέα, ή, μάλλον πιο σωστά, τώρα βρήκε το πρόσφορο έδαφος ώστε να υλοποιηθεί. Πιο συγκεκριμένα επέλεξα αυτήν τη χρονιά να πάω αλλιώς την ανάγνωση των βιβλίων κι εύχομαι να τα καταφέρω. Ξεκινώ, λοιπόν, με ένα αφιέρωμα σε έργα μεταφρασμένης ξένης λογοτεχνίας τρόμου και φαντασίας. Ένα αφιέρωμα μέσω του οποίου θα σας παρουσιάσω πέντε ξεχωριστά ανάλογα λογοτεχνικά έργα. 

Μέρος 1ο: Τα ελιξίρια του Διαβόλου

Για μένα, ως αναγνώστρια, κάθε χρονιά έχει κομβικό ρόλο το βιβλίο που θα επιλέξω να διαβάσω πρώτο. Σαν αυτό το αλλιώτικο ''ποδαρικό'' να καθορίζει όχι τη μοίρα μου (Είπαμε. Μη φτάσουμε και στο άλλο άκρο!), αλλά το πώς θα κυλήσει η αναγνωστική μου χρονιά. Ένα βιβλίο, λοιπόν, που ήθελα πάρα πολύ να διαβάσω από πέρυσι, μα λόγω κάποιων έκτακτων θεμάτων η ανάγνωσή του μεταφέρθηκε για φέτος, είναι το κλασικό έργο του αείμνηστου συγγραφέα Ε. Τ. Α. Χόφμαν, με τίτλο ''Τα ελιξίρια του Διαβόλου'', το οποίο κυκλοφορεί στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μάγμα σε μετάφραση και επίμετρο της κυρίας Σοφίας Αυγερινού. Ένα μυθιστόρημα γοτθικού τρόμου που αναδεικνύει πολλά σκοτάδια της ανθρώπινης φύσης και ψυχής. Μα, ας τα πιάσω, καλύτερα, από την αρχή.

Σύμφωνα με τη θρησκευτική μας παράδοση και τις διδασκαλίες αυτής, όλοι οι άνθρωποι είμαστε φτιαγμένοι/ες κατ'εικόναν και καθ' ομοίωσιν του θεού. Ελάτε, όμως, που δεν παύει η θνητή μας φύση να αμφιταλαντεύεται μεταξύ του καλού και του κακού, του ''είναι'' και του ''φαίνεσθαι'', της αγιοσύνης και της αμαρτίας, της πραγματικότητας και της φαντασίας, καθώς και του φόβου και της ελπίδας... Πώς μπορεί, συνεπώς, να ταιριάζουμε -ως προς τα χαρακτηριστικά μας- με έναν θεό ανώτερο από εμάς και από οτιδήποτε μπορεί να μην είναι δίκαιο, αθώο και σωστό; Πώς μπορεί η αμαρτία και η όποια τιμωρία μπορεί αυτή να επιφέρει να δύναται να μοιάζει πιο δελεαστική από ό,τι μία συμπεριφορά που αρμόζει και συμπορεύεται με μία ορθή -βάσει των όποιων ηθικών και μη κανόνων- στάση ζωής; Πού μπορεί, άραγε, να οφείλεται όλη αυτή η παρεκκλίνουσα από την όποια λογική επιλογή; Ποιος/α μπορεί να απαντήσει με απόλυτο και σίγουρο τρόπο; 

Αν και ως αναγνώστρια δεν επιλέγω να στέκομαι στις εισαγωγές και στα επίμετρα που μπορεί να συνοδεύουν τα βιβλία που διαβάζω, για κάποιον απροσδιόριστο -ακόμη και τώρα- λόγο, επέλεξα να μην τα προσπεράσω και που καλώς -όπως αποδείχθηκε- έπραξα, αφού από τη μία μεριά με βοήθησαν να ''ενταχθώ'' όσο πιο ομαλά γινόταν μέσα σε όλο το κλίμα της εποχής όπου γράφτηκε το βιβλίο (200 και παραπάνω χρόνια πριν το σήμερα) κι από την άλλη, να μη χαθώ μέσα σε όλη αυτή τη δαιδαλώδη και πρωτόγνωρα εθιστική πένα και σκέψη του συγγραφέα που ναι μεν μπορεί να σε κουράζει με κάποιες υπερβολές στην εμμονική του έμφαση σε κάποιες σκηνές και τους μακροσκελείς διαλόγους που περιέχονται μέσα στις σελίδες του βιβλίου, μα να είναι τόσο επώδυνα σοκαριστικές οι αποκαλύψεις δε στις οποίες προβαίνει που δεν μπορείς να μη συμφωνήσεις μαζί του. Ακόμη και αν δε νιώθεις έλξη για αυτό το τόσο ιδιαίτερο λογοτεχνικό είδος του γοτθικού τρόμου που αναφέρεται στο σκοτάδι της αβύσσου της ανθρώπινης ψυχής με έναν τρόπο οξύμωρο του κινήματος του ρομαντισμού, της φιλοσοφίας μέσα σε ένα πλαίσιο όπου το θρησκευτικό στοιχείο έρχεται να περιπλέξει τα πάντα...

Διαβάζοντας με μεγάλη προσοχή και όσο πιο ''ανοικτή'' σκέψη γινόταν, αισθάνθηκα ότι ο Χόφμαν δεν είχε σκοπό να γράψει κάτι που απλώς θα σόκαρε το αναγνωστικό κοινό της εποχής του, αλλά επιθυμούσε να χαράξει τη δική του πορεία στον χώρο της λογοτεχνίας προσφέροντάς μας ένα έργο με μηνύματα και προβληματισμούς που θα άντεχαν και θα έμοιαζαν παράφορα σύγχρονα και απαιτητικά ως προς τις απαντήσεις τους. Και ναι! Το κατάφερε. Τί κι αν είναι γραμμένο πριν από τόσα χρόνια, ποιος/α μπορεί να δηλώσει ότι δεν έχουν περάσει όλες αυτές οι σκέψεις από το μυαλό του/της, έστω και για μία φορά; 

Για μένα ο Χόφμαν προβαίνει σε μία κίνηση ματ (αν το λέω σωστά) με το να επιλέξει ως κεντρικό πρωταγωνιστή της ιστορίας του έναν καλόγερο. Έναν άνθρωπο που έχει ταχθεί ψυχή τε και σώματι στην υπηρεσία του θεού, που αν και δηλώνει απηλλαγμένος από κάθε τάση για ροπή προς κάτι κακό και οτιδήποτε άλλο που θα μπορούσε να κάνει τον οποιονδήποτε κοινό θνητό άνθρωπο να υποπέσει στην όποια αμαρτία της σάρκας, της σκέψης και της ψυχής, εντέλει, να προβαίνει σε πράξεις που η σωτηρία της ψυχής του μοιάζει σαν κάτι το μακρινό κι άπιαστο. Λες και η λαχτάρα για την κατάκτηση της γνώσης της οποιαδήποτε αμαρτίας (το τί μπορεί να σημαίνει αμαρτία για τον καθένα και την καθεμία από εμάς - κι όχι αναφορικά με το σύνολο- είναι μεγάλη συζήτηση!) να είναι σχεδόν αφροδισιακή και κανείς και καμία να μη δύναται να της αντισταθεί. Ακόμη κι εκείνοι/ες που έχουν ταχθεί στο πλευρό του θεού κι έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στα διδάγματά του. 

Τί είναι, συνεπώς, ''Τα ελιξίρια του Διαβόλου''; Η τάση του ανθρώπου να αμφισβητήσει τα όσα έχει ως δεδομένα. Ακόμη και την ίδια του την ύπαρξη. Βλέπετε, μέσα μας κατοικούν τόσο το θεϊκό (δηλαδή το καλό) όσο και το διαβολικό (δηλαδή το κακό) στοιχείο όπου το ένα αντιμάχεται το άλλο ως προς την επικράτησή του έναντι του άλλου. Αυτό μπορεί να λάβει διάφορες μορφές και να μας οδηγήσει σε ένα παιχνίδι σχεδόν παραφροσύνης όπου τα όρια μεταξύ της φαντασίας και της πραγματικότητας είναι τόσο λεπτά και δυσδιάκριτα όπου οι ψευδαισθήσεις στήνουν γύρω μας έναν παραπλανητικό χορό και μας κάνουν να δείχνουμε, ως άνθρωποι, τόσο ευάλωτοι μέσα σε όλη την τραγικότητα η οποία μας κάνει να αναρωτηθούμε το τί θέλει η ψυχή μας για να μπορέσει να αντιληφθεί την ίδια της την ύπαρξη και ταυτότητα μέσα σε όλα αυτά τα αντιθετικά/αντιφατικά δίπολα/ζεύγη την ταλανίζουν... Ουσιαστικά εκεί όπου η συνείδηση έρχεται σε αντιδιαστολή με το ασυνείδητο και το αποτέλεσμα μοιάζει αβέβαιο...

Εν κατακλείδι, έχουμε να κάνουμε με ένα απαιτητικό και πολυεπίπεδο μυθιστόρημα που μπορεί να λάβει πάρα πολλές ερμηνείες όσες και οι αναγνώσεις του. Εγώ είμαι σίγουρη ότι αν επιλέξω να το διαβάσω ξανά στο μέλλον, πάλι θα έχει κάτι νέο να μου προσφέρει.

Αναζητήστε το! Καλή ανάγνωση.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μάγμα.

Υ.Γ. Μείνετε συντονισμένοι/ες για το 2ο μέρος του αφιερώματος.