ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΗΣ ΘΥΡΑΜΙΑΣ

Γράφει η Κυριακή Γανίτη

Με όλο και περισσότερα βιβλία, τηλεοπτικές σειρές και ταινίες οι ιστορίες των οποίων διηγούνται να φέρουν έναν πιο δραματικό χαρακτήρα εποχής, παρατηρούμε να αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερο κοινό που δείχνει να τις απολαμβάνει. Κι αναρωτιέμαι. Αυτό γίνεται σαν μία άτυπη σύγκριση με τα δεδομένα του τότε και του σήμερα; Είναι μία ακούσια τάση πισωγυρίσματος σε εποχές που φαινομενικά έδειχναν πιο ''αθώες''; Μήπως είναι μία προσπάθεια κατανόησης του σήμερα μέσα από τα λάθη και κακώς κείμενα που διαιωνίζονται από εποχή σε εποχή; Κάτι άλλο; Ή τελικά είναι ένα ''πάντρεμα'' όλων των παραπάνω; Το παραδέχομαι! Εγώ δεν ανήκω στην κατηγορία των φανατικών ανάλογων ιστοριών, αλλά υπάρχουν φορές που έχω δώσει ευκαιρίες σε εκείνες, με πιο πρόσφατο παράδειγμα την ανάγνωση του κοινωνικού μυθιστορήματος εποχής, με τίτλο ''ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΗΣ ΘΥΡΑΜΙΑΣ", που υπογράφει η συγγραφέας Έρη Ρίτσου και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος.

Δεν ξέρω αν επικρατεί η λανθασμένη αντίληψη ότι μία επιστροφή σε περασμένες εποχές θα μας κάνει πρωταγωνιστές/στριες σε ιστορίες σαν να είναι βγαλμένες από παραμύθι με πύργους, ιππότες, δεσποσύνες, κακούς δράκους κι ό,τι άλλο μπορεί να ταίριαζε με ένα ανάλογο σκηνικό, αλλά δίχως να θέλω να είμαι εγώ η αιτία που θα ''πέσετε'' από τα σύννεφα και θα ''σκάσει'' η ψευδαίσθηση μέσα στην όποια φούσκα κατοικείτε, να σας πω ότι η ζωή μας δεν είναι ένα παραμύθι με χαρούμενο πάντα τέλος... Έχει τόσο καλές όσο και άσχημες στιγμές. Εμπόδια και αντιθετικά ζεύγη όπως χαρά και λύπη, πόνο και ευτυχία, ομορφιά και ασχήμια, δικαιοσύνη και αδικία κι αρκετά ακόμη... 

Όταν, λοιπόν, έπιασα στα χέρια μου το βιβλίο, το βλέμμα μου εστίασε στον τίτλο του. ''ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΗΣ ΘΥΡΑΜΙΑΣ'' όχι μόνο στεκόταν εκεί αγέρωχο κρύβοντας μέσα του αλήθειες και μυστικά, αλλά με προ(σ)καλούσε να το ''επισκεφθώ'' και να τα μάθω όλα δίχως φόβο, μα με ένα πάθος που θα μπορούσε να μου δώσει χρήσιμα μαθήματα τόσο προς μίμηση όσο και προς αποφυγή. Διότι, οι ιστορίες των προσώπων που σχετίζονταν με εκείνο θα με έκαναν όχι μόνο να εκτιμήσω τα όσα έχω και να αναθεωρήσω για κάποια άλλα, μα κυρίως να μου δείξουν πώς ό,τι λάμπει δεν είναι πάντα χρυσός κι εν προκειμένω ό,τι παλιό δεν είναι τόσο αρχοντικό κι άψογο όπως θέλει να παρουσιάζεται...

''Ένα αδύνατο κορίτσι πορεύεται στον σκονισμένο δρόμο κρατώντας ένα μεγάλο, στρογγυλό κουτί. Είναι η Λόπη, που σύντομα θα βρεθεί υπηρέτρια στο σπίτι της εύπορης οικογένειας Γιωργαρά.

Η οικογένεια ετοιμάζεται να υποδεχτεί τον Στέφανο Πλούσιο, που προορίζεται για σύζυγος της Ελένης Γιωργαρά. Η ζωή όμως ακολουθεί συχνά τον δικό της δρόμο, κι έτσι ο Στέφανος θα ζητήσει εντέλει το χέρι της μικρότερης αδελφής της Ελένης, της Στεφανίας.

Η Στεφανία οδηγείται σ’ αυτό τον γάμο από οικογενειακή πίεση και κοινωνική σκοπιμότητα, χωρίς αληθινό συναίσθημα, την ώρα μάλιστα που έχει συναντήσει τον Λεωνίδα, έναν νέο με τον οποίο έχουν πολλά κοινά ενδιαφέροντα και έχει αισθανθεί ερωτική έλξη γι’ αυτόν. Μετά τον γάμο της μεταφέρεται στο Κάστρο της Θυραμιάς, έναν τόπο σκοτεινό, σκληρό και ασφυκτικό, όπου νιώθει παγιδευμένη.

Στο μεταξύ η Λόπη μεγαλώνοντας επιστρατεύει την οξυδέρκεια και τις ικανότητές της, παρατηρεί, μαθαίνει και σταδιακά αλλάζει ριζικά τη ζωή της.

Όπως συχνά συμβαίνει, αργά ή γρήγορα οι δρόμοι των ηρώων διασταυρώνονται ξανά." (Από το οπισθόφυλλο)

Δεν ξέρω πώς ακριβώς έχει συμβεί κι εντελώς ασυναίσθητα και δίχως κανέναν προγραμματισμό, μέσα στις ιστορίες των τελευταίων βιβλίων που έχω διαβάσει, να πρωταγωνιστούν γυναίκες. Γυναίκες διαφόρων κοινωνικών τάξεων και των όποιων λοιπών καταβολών που όμως έχουν -ύστερα από ένα καπρίτσιο όχι της μοίρας, αλλά της πατριαρχίας- τα ίδια δικαιώματα που φυσικά είναι υποδεέστερα εκείνα των ανδρών. Κι από εκεί η συγγραφέας αρχίζει να ξετυλίγει το κουβάρι της ιστορίας και μας δείχνει ότι είτε επρόκειτο για μία γυναίκα από ανώτερη κοινωνική τάξη με την πρέπουσα μόρφωση κι όλα τα συναφή είτε είχαμε να κάνουμε με μία γυναίκα από φτωχότερα κοινωνικά στρώματα και τις όποιες λιγοστές ευκαιρίες και δυνατότητες για να ξεφύγει από ό,τι την κρατά δέσμια, το αποτέλεσμα είναι ουσιαστικά το ίδιο. Και ποιο είναι αυτό; Να υποταχθεί σε ό,τι είναι καθορισμένο από άλλους για εκείνη...

Ναι, μπορεί ανάλογες ιστορίες βιβλίων να μη θεωρούνται αντικειμενικά ως οι πιο πρωτότυπες, αφού μοιάζει να αναδεικνύουν και να καυτηριάζουν είτε με πιο πράο (το βιβλίο ανήκει σε αυτήν την κατηγορία) είτε με πιο κοφτερό και σαρκαστικό τρόπο όλα αυτά τα κακώς κείμενα της τότε εποχής, αλλά δύνανται να μας δώσουν την ευκαιρία να κατανοήσουμε πολλά γύρω από το κοινωνικό και ηθικό γίγνεσθαι του τότε που του έλειπε αυτός ο πιο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας που θα έμοιαζε να νοιάζεται για τον άνθρωπο ως άνθρωπο αγνοώντας τα όποια άλλα χαρακτηριστικά μπορεί να φέρει π.χ. φύλο, κλπ. Μα αξίζει να σταθούμε σε αυτές και κυρίως στα δύο πιο κεντρικά πρόσωπα του βιβλίου. Δύο γυναίκες που θα δούμε το πώς η μία ενώ αν ήθελε θα μπορούσε να αποφύγει να συμβαδίσει με την προκαθορισμένη μοίρα της, εντέλει, έζησε ένα μέρος της ζωής της πληρώνοντας την επιλογή των τρίτων ώσπου να βρει τη δύναμη -όχι και με τον πιο κομψό τρόπο (υποκειμενική άποψη!)- να διεκδικήσει όσα επιθυμεί και την άλλη που λόγω της υπέρμετρης φιλοδοξίας, αλαζονείας, μα κυρίως της όποιας στέρησης δε θα διστάσει να διεκδικήσει όσα ονειρευόταν χωρίς τύψεις, ενδοιασμούς, ή, οτιδήποτε άλλο που θα μπορούσε να την αποτρέψει να το κάνει.

Εν κατακλείδι, μπορώ να πω ότι το βιβλίο μου άφησε αμφίσημα συναισθήματα με τις ανάλογες εντυπώσεις. Αγάπησα κάπως παραπάνω τα νοήματα που προέκυπταν από την ιστορία του παρά τα πρόσωπα που πρωταγωνιστούν μέσα σε αυτήν. Με όλον τον σεβασμό, δεν ένιωσα κανενός είδους συναίσθημα προς εκείνα και ούτε την όποια οικειότητα. Λες και το έκαναν επίτηδες. Λες και ήθελαν να σταθούν πιο μακριά από εμάς για να τα κρίνουμε πιο αντικειμενικά και να δούμε την όποια ουσία του ''είναι'' πέρα από το όποιο ''φαίνεσθαι'' κι όλα αυτά με μία γλώσσα αυθεντική και προσηλωμένη στον σκοπό της με αποτέλεσμα ένα ευνόητο κι αρκετά καλογραμμένο βιβλίο.

Αναζητήστε το! Καλή ανάγνωση.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος.