Αφιέρωμα σε σύγχρονα ιστορικά μυθιστορήματα (Μέρος 3ο): Ιουστινιανός: Κατά τον Δαίμονα Εαυτού

Γράφει η Κυριακή Γανίτη

Αφιέρωμα σε σύγχρονα ιστορικά μυθιστορήματα 

(Μέρος 3ο)

Ιουστινιανός: Κατά τον Δαίμονα Εαυτού

Από τη ''σύλληψη'', κιόλας, της ιδέας του αφιερώματος μου σε σύγχρονα ιστορικά μυθιστορήματα είχα κατά νου να επιλέξω να σας παρουσιάσω βιβλία που αναφέρονται σε ποικίλες ιστορικές περιόδους και γιατί όχι, να μη φέρουν κι έναν χαρακτήρα πιο κοινωνικό, ή, ακόμη και να προσεγγίζουν τα όρια της ιστορικής (επικής) φαντασίας. Σήμερα, λοιπόν, για το τρίτο μέρος του αφιερώματος, σας μιλώ για το ιστορικό μυθιστόρημα του συγγραφέα Χρόνη Μουστάκα, με τίτλο ''Ιουστινιανός: Κατά τον Δαίμονα Εαυτού", το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Anubis. Ένα ιστορικό μυθιστόρημα όπου παντρεύει την πραγματικότητα με τη φαντασία σε ένα πλαίσιο όπου επικές μάχες εντός κι εκτός των στρατιωτικών πεδίων θα λάβουν χώρα με τις όποιες συνέπειες τόσο σε ανθρώπινο όσο και σε κοινωνικό επίπεδο διαμορφώνοντας άρδην τον ρου της ιστορίας.

Πού κρύβεται η αλήθεια και πού ο μύθος;

Ανέκαθεν ένιωθα στη σκέψη μου μια ζήλια σαν το τσίμπημα της μέλισσας προς εκείνα τα πρόσωπα που είχαν τη τύχη να είναι μπροστά και να καταγράψουν την ιστορία πάνω στο χαρτί, ή, να την απαθανατίσουν μέσα από φωτογραφίες της φωτογραφικής τους μηχανής. Σαν να ήταν ένα αόρατο κι αναπόσπαστο κομμάτι όλων αυτών. Κι αν με ρωτάτε, πάντα προτιμώ να καταγράφω την ιστορία και όχι η ιστορία να γράψει για μένα… Οπότε, κάπως έτσι δεν παύω να γοητεύομαι από εκείνη και να θέλω να μάθω περισσότερα. Ειδικά όταν μιλάμε για λατρεμένες ιστορικά περιόδους όπως είναι η ακμή της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Βέβαια, σωστός παιδεμός ο αριθμός των αυτοκρατόρων και των ακόλουθών τους. Αλλά θα μου επιτρέψετε να θεωρώ ότι εκείνη η εποχή κι όσα συνέβησαν φαντάζουν πιο κοντά στα σήμερα και στο μέλλον. Κι εάν θέλουμε να δούμε το μέλλον, πρέπει να στραφούμε στο παρελθόν κι αλίμονό μας αν δε λάβουμε γνώση των όποιων παθημάτων- μαθημάτων που προκύπτουν από αυτό.

Εάν κάτι χαρακτηρίζει την περίοδο της γέννησης, ακμής και θα μου επιτρέψετε να πω λήξης κι όχι παρακμής της σπουδαίας βυζαντινής αυτοκρατορίας, πέρα από την πληθώρα των αυτοκρατόρων, είναι τα όσα άφησαν μερικοί εξ αυτών ως έργα που χαρακτηρίστηκαν ως ριζοσπαστικά και πρωτοπόρα για την εποχή τους, η ευφυϊα αυτών, η παρουσία των εμβληματικών γυναικών και λοιπών ανθρώπων των κύκλων τους, τις ίντριγκες, τα μυστικά, τα πολιτικά τερτίπια, τις συνωμοσίες κι άλλα πιο πικάντικα, μα κι ένοχα και θανατηφόρα... Έτσι, λοιπόν, κι ο συγγραφέας εμπνέεται από την εποχή που αυτοκράτορας ήταν ο Ιουστινιανός και στηρίζεται και στην Απόκρυφη Ιστορία του Προκόπιου. 

Το ομολογώ! Πολύ δύσκολα θα καθίσω, ως αναγνώστρια, να διαβάσω τους προλόγους και τα επίμετρα που συνοδεύουν αρκετά βιβλία. Άλλα τα βρίσκω κουραστικά κι άλλα θεωρώ ότι μου στερούν κάτι από τη μαγεία να ανακαλύψω από μόνη μου τα όσα περιέχονται μέσα στις σελίδες των βιβλίων. Κι από την άλλη, είμαι τόσο ανάποδη που νιώθω ευγνώμων στη σκέψη που με έβαλε στη διαδικασία να τα διαβάσω στην προκειμένη περίπτωση. Διότι, όχι μόνο έτσι είχα τα απαραίτητα ''εφόδια'' ώστε να μπω πιο ομαλά μέσα στην υπόθεση του βιβλίου, αλλά να κατανοήσω και τους λόγους που ο συγγραφέας επέλεξε να την αποτυπώσει με αυτόν τον τρόπο.

''Έτος από Κτίσεως Κόσμου 6035. Ο Ιουστινιανός ανέρχεται στο θρόνο ως βασιλεύς των βασιλέων, αυτοκράτορας ταπεινής καταγωγής, που υπόσχεται την αναγέννηση της Νέας Ρώμης και μια χρυσή εποχή δικαιοσύνης, ευημερίας και μεγαλείου. Οι άνθρωποι τον υποδέχονται ως ισαπόστολο και προσεύχονται στο όνομά του. Στο πλευρό του, η αινιγματική Θεοδώρα, πρώην εταίρα, τώρα Αυγούστα λατρεμένη, δολοπλόκος και πανίσχυρη.

Ο νεαρός νομικός Προκόπιος ο Καισαρεύς φτάνει στην Κωνσταντινούπολη, αναλαμβάνει καθήκοντα στο Μεγάλο Παλάτι και βρίσκεται στο επίκεντρο μιας δίνης∙ η Στάση του Νίκα, οι θρίαμβοι του Βελισάριου, οι νέοι νόμοι, οι αιρέσεις, οι συνωμοσίες… Η Αγία Σοφία υψώνεται στον ουρανό, ενώ πανούκλα, σεισμοί κι ένα μεγάλο επίμονο σκότος μαζί με ανεξήγητες εξαφανίσεις συγκλονίζουν την Πόλη.

Ψίθυροι για προφητείες… Οράματα με μαύρους καβαλάρηδες… Ένας ασκητής που «βλέπει» στο πρόσωπο του αυτοκράτορα το Κτήνος. Τίποτα δεν είναι με βεβαιότητα αυτό που φαίνεται. Ο Προκόπιος πρέπει να αποφασίσει. Ποιος είναι πραγματικά ο Ιουστινιανός; Ποια είναι η αλήθεια που πρέπει ο ίδιος να καταγράψει; Θα τολμήσει να την αποκαλύψει ή θα αναγκαστεί να την κρύψει στους γρίφους των περγαμηνών του;" (Από το οπισθόφυλλο)

Ο συγγραφέας δίνει ζωή και λόγο τόσο σε υπαρκτά ιστορικά πρόσωπα όσο και σε αυτά που γεννά με τη φαντασία του. Η εποχή του τότε μοιάζει σαν να ξεπηδά μέσα από τις σελίδες του βιβλίου κι αισθάνθηκα σαν να βρίσκομαι να στέκω με κάθε πόδι σε καθεμία παράλληλη πλευρά της ιστορίας. Από τη μία μεριά το παρελθόν και από την άλλη το παρόν και το μέλλον που μοιάζουν σαν όλα να γίνονται μία με μαθηματική ακρίβεια επανάληψη. Κι εγώ στο κέντρο να προσπαθώ όχι μόνο να βρω τις ισορροπίες, μα κυρίως όλα αυτά τα χρήσιμα μαθήματα που όπως ήταν εκεί τότε και προειδοποιούσαν για την όποια πτώση, είναι εδώ και σήμερα και εμείς οφείλουμε να τους δώσουμε την πρέπουσα σημασία για να αποφύγουμε τα χειρότερα. Διότι, κακά τα ψέματα, η διαφθορά, η αλαζονεία και η πλάνη της εξουσίας, τα συμφέροντα, η φήμη που τυφλώνει, καθώς κι άλλα αρνητικά δεν υφίστανται μόνο σήμερα, μα έχουν τις ρίζες τους από πιο παλιά. Κι εδώ ο συγγραφέας τα φέρνει μπροστά και τους ασκεί ένα εύστοχο και καυστικό σχολιασμό, αφήνοντας σε εμάς την όποια ελεύθερη έκφραση προς εκείνα.

Το βιβλίο χαρακτηρίζεται από τη στρωτή και συνεχόμενη γραφή του συγγραφέα που εμμένει στις όποιες λεπτομέρειες και με τον όποιο σεβασμό και προσοχή προβαίνει σε μία εύστοχη σκιαγράφηση της εποχής και των ανθρώπων. Προσωπικά εκτίμησα το γεγονός ότι ο συγγραφέας δεν ωραιοποιεί καταστάσεις και παρά την αντίθεση στον χαρακτήρα και στις πράξεις του Ιουστινιανού δε του στερεί τίποτα από την αξία του ως μία από τις πιο εμβληματικές αυτοκρατορικές μορφές που έχει αναδείξει η ιστορία. Κι αυτό με βοήθησε να διαβάσω το βιβλίο με μία πιο ''ανοικτή'' σκέψη και να κρατήσω τα όσα διδάγματα προκύπτουν από εκείνο. Και κάπου εδώ θα ολοκληρώσω τις σκέψεις μου για αυτό και θα σας αφήσω να το αναζητήσετε και να ανακαλύψετε περισσότερα μόνοι/ες σας.

Καλή ανάγνωση.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Anubis.

Υ.Γ. Μείνετε συντονισμένοι/ες για το 4ο μέρος του αφιερώματος.