#Αφιέρωμα στην τριλογία του Fredrik Backman ''ΜΠΙΕΡΝΣΤΑΝΤ'' (Εκδ. Κέδρος)

Γράφει η Κυριακή Γανίτη

#Αφιέρωμα στην τριλογία του Fredrik Backman ''ΜΠΙΕΡΝΣΤΑΝΤ'' (Εκδ. Κέδρος)

Αν υπάρχει ένας ξένος συγγραφέας που αν και δεν έχω διαβάσει όλα τα έργα του, παρ'όλ'αυτά καταφέρνει να μπει στη λίστα μου με τους/τις πιο αγαπημένους/ες -κι όχι άδικα!- αυτός είναι ο Fredrik Backman. Ναι, καλά διαβάσατε. Ο εν λόγω συγγραφέας έχει πετύχει αυτό που όλο και λιγότεροι/ες δημιουργοί έχουν την τύχη να τους/τις συμβεί. Να μπορέσει να μπει στις καρδιές και τις σκέψεις των αναγνωστών/στριων όχι τάζοντάς τους το κάτι τόσο αριστουργηματικό, ή, τόσο συναρπαστικό που ίσως να μην έχουν ξανακούσει. Όχι! Δεν προβαίνει σε λανθασμένες υποσχέσεις, μα μας προσφέρει βιβλία όπου η πραγματικότητα γίνεται ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης για τη μυθοπλασία, διατηρώντας πάντα ζωντανή τη φλόγα της ελπίδας. Ναι, τολμώ να πω ότι διατηρεί ακμαίο αυτό το ρομαντικό βλέμμα και εν γένει αίσθηση ότι όλα τα εμπόδια μπορούν να ξεπεραστούν, ακόμη κι αν στη διαδρομή που θα ακολουθήσουμε, δε θα πάψουν να υπάρχουν κι οι όποιες μικρότερες, ή, μεγαλύτερες απώλειες. 

Κάποτε είχα διαβάσει (συγχωρέστε με που δε θυμάμαι ακριβώς την ''πηγή'') ότι ο Backman είναι ο μέτρ των feelgood βιβλίων. Βιβλίων, δηλαδή, που αγκαλιάζουν την καρδιά και την ψυχή των αναγνωστών/στριων με έναν τρόπο άδολο, ειλικρινή και πέρα για πέρα ανθρωποκεντρικό γεμάτο από νοιάξιμο, προσοχή, σεβασμό και ενσυναίσθηση. Μία σκέψη που με βρίσκει καθ'όλα σύμφωνη και με συντροφεύει κάθε φορά που τυγχάνει να διαβάσω κάποιο από τα έργα του. Η νέα χρονιά με βρίσκει στην ευτυχή θέση να έχω στα χέρια μου ολοκληρωμένη την τριλογία του, με τίτλο ''ΜΠΙΕΡΝΣΤΑΝΤ'' (Beartown) που αποτελείται από τα βιβλία ''ΜΠΙΕΡΝΣΤΑΝΤ" , ''ΜΠΙΕΡΝΣΤΑΝΤ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΛΩΝ" και ''ΝΙΚΗΤΕΣ'', τα οποία κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Κέδρος σε μετάφραση του κυρίου Γιώργου Μαθόπουλου. Ε, δε χρειάστηκε και πολλή σκέψη, αφού διάβασα το ένα βιβλίο μετά το άλλο, να αποφασίσω να σας τα παρουσιάσω μέσα από ένα περιεκτικό -ελπίζω να το βρείτε ενδιαφέρον και κατατοπιστικό- αφιέρωμα. Άλλωστε, θεωρώ ότι με αυτόν τον τρόπο δε θα σας κουράσω και δε θα πέσω, έστω κι άθελά μου, σε περιττές και κουραστικές επαναλήψεις σε σχέση με την αποτύπωση των σκέψεών μου γύρω από εκείνα.

Όπως είπα παραπάνω, ο συγγραφέας έχει τον τρόπο του όχι μόνο με τις λέξεις, αλλά και γύρω από τα θέματα που αναδεικνύει μέσω των ιστοριών των έργων του. Με φόντο ένα κοινωνικό υπόβαθρο όπου το ατομικό στοιχείο ''παντρεύεται'' και συνυπάρχει με το συλλογικό, όπου πολλά που μας αφορούν ως μονάδες επεκτείνονται και σε γενικότερο επίπεδο και μας προβληματίζουν είτε σε μικρότερο είτε σε μεγαλύτερο βαθμό. ''ΜΠΙΕΡΝΣΤΑΝΤ'', λοιπόν, ο τίτλος της τριλογίας, μα και το όνομα της πόλης όπου θα διεξαχθούν όλα τα γεγονότα της ιστορίας. Και για να είμαι ειλικρινής, αν δεν υπήρχε η επισήμανση ότι πρόκειται για μία πόλη που δημιουργήθηκε από τη φαντασία του συγγραφέα, ίσως και να μην πήγαινε εκεί το μυαλό μου. Μεταξύ μας, πόσες φορές δεν έχουμε ακούσει ιστορίες γύρω από ονόματα πολλών επαρχιακών πόλεων -κυρίως στο εξωτερικό- που έχουν γεννηθεί από κάποια ξεχωριστά χαρακτηριστικά είτε του τόπου είτε των ανθρώπων που κατοικούν εκεί; 

Και τώρα θα σας εξομολογηθώ κάτι. Έχοντας και τα τρία βιβλία στα χέρια μου, επέλεξα προτού ξεκινήσω την ανάγνωση του καθενός (ξεχωριστά), έκανα μία ''παρασπονδία''. Ποια είναι αυτή; Μα να διαβάσω αρχικά όλες μαζί τις περιγραφές των οπισθοφύλλων και των τριών βιβλίων. Ναι, ήθελα να έχω μία πρώτη -όσο γινόταν- εικόνα για το πού περίπου θα κινούμασταν διαβάζοντας τα βιβλία, ίσως και για να ιντριγκάρω τη σκέψη μου για το πώς ο συγγραφέας θα κατάφερνε να τα αποτυπώσει όλα αυτά πάνω στο χαρτί κι όχι μόνο να μας πείσει για την ειλικρίνεια των λεγομένων του, μα κυρίως των ίδιων των σκηνών/γεγονότων που περιγράφονται μέσα στην πλοκή. Οπότε, θα επιλέξω να σας παραθέσω πρώτα τις περιγραφές των βιβλίων και έπειτα να ολοκληρώσω το παρόν αφιέρωμα με τις σκέψεις μου γύρω από εκείνα.

''ΜΠΙΕΡΝΣΤΑΝΤ"

Η Μπιέρνσταντ είναι μια υποβαθμισμένη επαρχιακή πόλη με υψηλό ποσοστό ανεργίας. Οι κάτοικοί της τρέφουν ελπίδες για ένα καλύτερο μέλλον όταν η εφηβική ομάδα χόκεϊ επί πάγου προκρίνεται στον ημιτελικό του εθνικού πρωταθλήματος. Τα όνειρα όλων στηρίζονται σε μια χούφτα εφήβους. Το φορτίο είναι βαρύ για τον κορυφαίο δεκαεφτάχρονο παίκτη της ομάδας και ο ημιτελικός δρα σαν καταλύτης για μία βίαιη πράξη του με θύμα ένα νεαρό κορίτσι. Η ζωή στην Μπιέρνσταντ αναστατώνεται. Αργά ή γρήγορα, οι οικογένειες, ο αθλητικός σύλλογος και όλοι οι κάτοικοι καλούνται να πάρουν θέση.

''ΜΠΙΕΡΝΣΤΑΝΤ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΛΩΝ"

Μια ιστορία για την Μπιέρνσταντ και τη γειτονική πόλη, το Χεντ. Για το πώς η αντιπαλότητα ανάμεσα σε δύο ομάδες χόκεϊ μπορεί να εξελιχθεί σε λυσσαλέα μάχη για την επιβίωση, το χρήμα και την εξουσία. Για ανθρώπους που ονειρεύονται και παλεύουν. Κάποιοι θα ερωτευτούν, άλλοι θα νιώσουν απόγνωση. Θα ζήσουν τις καλύτερες μέρες τους, αλλά και τις χειρότερες όταν η Μπιέρνσταντ δεχτεί ένα τρομερό πλήγμα.

''ΝΙΚΗΤΕΣ''

Έχουν περάσει δύο χρόνια από τα δραματικά γεγονότα που όλοι προσπαθούν να ξεχάσουν, κάτι όμως σε αυτό τον τόπο τούς εμποδίζει. Η καταστροφή που προκαλεί μια σφοδρή καταιγίδα στα τέλη του καλοκαιριού αναζωπυρώνει την αντιπαλότητα ανάμεσα στην Μπιέρνσταντ και στη γειτονική πόλη Χεντ. Η Μάγια Άντερσον και ο Μπένγι Όβιτς, που έφυγαν από τον τόπο τους αναζητώντας μια καλύτερη ζωή, επιστρέφουν και συναντούν ξανά τους δικούς τους ανθρώπους. Μια αίσθηση αισιοδοξίας είναι τώρα διάχυτη χάρη στο εντυπωσιακό παγοδρόμιο της Μπιέρνσταντ που έχει ανακαινιστεί. Στο μεταξύ οι γονείς της Μάγια παγιδεύονται σε μια έρευνα για τα αμφιλεγόμενα οικονομικά της ομάδας χόκεϊ, ενώ ο Άματ - το άλλοτε μεγάλο αστέρι της Μπιέρνσταντ Χόκεϊ - έχει αποσυρθεί ύστερα από έναν τραυματισμό και μια αποτυχημένη προσπάθεια να πάρει μεταγραφή για κάποια ομάδα του NHL. Οι τεταμένες σχέσεις ανάμεσα στις δύο πόλεις μετατρέπονται σε πράξεις εκφοβισμού και στη συνέχεια σε βία. Κανείς δεν έχει προσέξει το δεκατετράχρονο αγόρι που αποξενώνεται ολοένα και περισσότερο από την κοινότητα και ετοιμάζεται να εκδικηθεί αυτούς που ευθύνονται για τον θάνατο της αγαπημένης του αδελφής. Παίρνει ένα όπλο και κατευθύνεται προς το παγοδρόμιο. Οι απώλειες για την Μπιέρνσταντ θα είναι ανυπολόγιστες.

Δε χρειάζεται να έχουμε ζήσει σε μία επαρχιακή πόλη, αρκεί να την επισκεφθούμε και να ακούσουμε τους ανθρώπους της να μιλούν για εκείνη. Θα παρατηρήσουμε όχι μόνο μία τάση εκούσιας ομερτά, συγκάλυψης και λοιπών χαρακτηριστικών των κλειστών κοινωνιών, αλλά θα δούμε και την ανάγκη πολλών ανθρώπων να προσπαθούν να βρουν τρόπους όχι μόνο να γίνει γνωστή σε ευρύτερο κοινό η πόλη τους, μα και οι ίδιοι/ες να μπορέσουν να πετύχουν κάτι τόσο σπουδαίο και σημαντικό που θα τους/τις δώσει το απαραίτητο εισιτήριο προς την ελευθερία και την ''έξοδο'' από την πόλη όπου τους/τις γέννησε, ανάθρεψε και κρατά τρόπον τινά ''δέσμιους/ες'' στα ''θέλω'' και επιβεβλημένα -κυρίως από τρίτους- ''πρέπει'', πρότυπα και όρια... 

Τί κάνει, λοιπόν, εδώ ο συγγραφέας; Μας παρουσιάζει μία ιστορία μέσα από τρία βιβλία -καθένα από τα τρία βιβλία αλληλένδετο κι αυτόνομο από το άλλο- που οι ρεαλιστικοί χαρακτήρες των προσώπων που πρωταγωνιστούν μέσα σε εκείνα θα μας κάνουν να δούμε τη ζωή με μία ματιά που ίσως να μην έχουμε σκεφτεί έως σήμερα. Ο συγγραφέας δεν αρέσκεται ούτε σε οτιδήποτε φαντάζει μελό, ή, επί τούτου δραματικό/συγκινησιακό. Επιλέγει να μιλήσει ''ανοιχτά'' για θέματα που όχι μόνο μπορεί να θεωρούνται ως ταμπού, αλλά μας αφορούν περισσότερο απ'όσο νομίζουμε. Στο επίκεντρο η διαδρομή που ακολουθεί ένας άνθρωπος από την εφηβική ηλικία προς την ενηλικίωση. Με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται/συνοδεύεται. Κι όλα αυτά με ένα φόντο τραχύ, ''δύσκαμπτο'' και περιορισμένο από πολλές απόψεις.

Από την ανάγκη για αποδοχή και το να ανήκουμε κάπου, τον (αυτο)σεβασμό, την τάση για εκπλήρωση των ονείρων τρίτων, όπως και τη βίωση των όποιων δικών μας μέσα από τις ζωές/επιτυχίες άλλων ανθρώπων, τα έντονα συναισθήματα και την εξωτερίκευση αυτών, την αναμέτρηση με τον ίδιο μας τον εαυτό, τη γονεϊκότητα και το πώς οι γονείς συμπεριφέρονται προς τα παιδιά τους, τα πάθη μαζί με τα όποια λάθη έως και το πώς λειτουργούν οι διαπροσωπικές σχέσεις των ανθρώπων μέσα στις κλειστές κοινωνίες, ο συγγραφέας δε φοβάται να ''παίξει'' με ανοιχτά χαρτιά. Ποια η θέση της φιλίας και της αφοσίωσης, της ελπίδας και του φόβου, της βίας και του θυμού, του πόνου και της χαράς, της λύτρωσης και της αγάπης μέσα σε ένα σκηνικό ''μαχών'' όχι σωμάτων, αλλά ψυχών; Πώς να αντέξει ένας άνθρωπος κάτω από το ''βάρος'' όλων αυτών;

Διάβασα σχεδόν ασταμάτητα το ένα βιβλίο μετά το άλλο. Αγάπησα τη χειμαρρώδη κι εύστοχη ματιά και σκέψη του συγγραφέα. Το ομολογώ! Δεν πέρασα εύκολα κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης, αφού είχα να διαχειριστώ ποικίλους συναισθηματικούς ''σκοπέλους'' που με έκαναν να νιώσω πέρα για πέρα ζωντανή μέσα απ'όλο αυτό. Κάθε βιβλίο και ένα κομμάτι της ιστορίας που μας οδηγούσε μέσα από τον πόνο και την αναγκαία προσαρμογής μας στις όποιες αλλαγές στην πολυπόθητη λύτρωση. Όχι, μην αναμένετε να έχετε ένα τέλος παραμυθιού με το ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα. Είναι περισσότερο προσαρμοσμένο στην πραγματική ζωή και γι'αυτό ο συγγραφέας ''αγκαλιάζει'' με στοργή αυτά του τα έργα. Αυτή τη στοργή που όλοι κι όλες χρειαζόμαστε μαζί με την όποια συνειδητοποίηση, ίσως και την πρέπουσα ανάλογη ''τιμωρία'' ώστε να υπάρξει μία πλήρης ισορροπία.

Εάν δεν τα έχετε διαβάσει έως και σήμερα, ή, έχετε διαβάσει ένα μέρος αυτών, σας προτρέπω να το κάνετε. Εγώ έμεινα πολύ ικανοποιημένη και ''γεμάτη'' απ'αυτήν την αναγνωστική μου εμπειρία.

Καλή ανάγνωση.

Κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Κέδρος.