#Αφιέρωμα στα βιβλία ''Τα ημερολόγια λένε πάντα την αλήθεια" & ''Μέσα από τη λάσπη" της συγγραφέως Δώρας Τζέμα
#Αφιέρωμα στα βιβλία ''Τα ημερολόγια λένε πάντα την αλήθεια" & ''Μέσα από τη λάσπη" της συγγραφέως Δώρας Τζέμα
Δεν έχει περάσει αρκετός καιρός από τότε που διάβασα το καινούργιο μυθιστόρημα της συγγραφέως Δώρας Τζέμα, με τίτλο ''Σημάδια" (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άνεμος) και ήταν από εκείνα τα βιβλία που αλλιώς τα περιμένεις κι αλλιώς προκύπτουν φέροντας, εντέλει, ένα ακόμη θετικότερο πρόσημο. Ένα βιβλίο από εκείνα που σου γεννούν την επιθυμία να διαβάσεις κι άλλα του/της εκάστοτε συγγραφέα/εως. ΄Ετσι κι έγινε! Η συγγραφέας μου έστειλε προς ανάγνωση και παρουσίαση και τα δύο προηγούμενα έργα της με την προϋπόθεση να γράψω για εκείνα ό,τι πραγματικά αισθάνομαι -ακόμη κι αν δεν τα βρήκα ως τα πιο αρεστά- καθώς θέλει να ακούει το αναγνωστικό κοινό και να σέβεται τις απόψεις του. Ε, δεν ξέρω για εσάς, μα εγώ αυτό το εκτίμησα! Δε λέω ότι θα με επηρέαζε σε τέτοιον καταλυτικό βαθμό ώστε να σταθώ μόνο στα θετικά των βιβλίων και να κάνω τα στραβά μάτια στα όποια τυχόν αρνητικά, αλλά είναι κάτι που σπανίζει στις μέρες μας και εγώ το επικροτώ όταν συμβαίνει! Κι επειδή δε θέλω να γίνομαι κουραστική, ή, μονότονη, αποφάσισα να σας τα παρουσιάσω και τα δύο μέσω ενός κοινού αφιερώματος. Προτού, όμως, ξεκινήσω με την καταγραφή των σκέψεών μου, ας κάνω τις όποιες ''συστάσεις''. Ο λόγος, λοιπόν, για τα μυθιστορήματα με τίτλους ''Τα ημερολόγια λένε πάντα την αλήθεια'' (εκδ. Πηγή) και ''Μέσα από τη λάσπη" (εκδ. Κάκτος).
Άν και συνηθίζω στα όποια αφιερώματα -κατά κόρον- να παρουσιάζω τα βιβλία με μία τυχαία σειρά, σήμερα θα μου επιτρέψετε να σας τα παρουσιάσω βάσει σειρά ημερομηνίας έκδοσης. Δεν ξέρω για εσάς, αλλά για μένα ως αναγνώστρια, το να έχω διαβάσει πρώτο το πιο τελευταίο έργο ενός/μίας συγγραφέως που έχει χαράξει μία σεβαστή πορεία στον χώρο της λογοτεχνίας κι έπειτα να τα πιάνω με τη σειρά (κυκλοφορίας τους) όχι μόνο φαντάζει άκρως θελκτικό για τη σκέψη μου, μα με κάνει να παρατηρώ ολόκληρη τη διαδρομή του/της γράφοντος/ουσης και το πώς εξελίχθηκε βιβλίο με το βιβλίο όλο αυτό το διάστημα. Σαν να διανύω μία διαδρομή και φτάνοντας σε ένα σημείο -με τον τερματισμό να απέχει αρκετά ακόμη- να κάνω στροφή και να ξεκινώ πάλι από την αφετηρία. Λες κι έτσι θα καταφέρω να βρω και να ενώσω και τα όποια χαμένα ''κομμάτια'' μου λείπουν από το παζλ.
Αφήνω, λοιπόν, στην άκρης τις πρόσφατες θετικές μου εντυπώσεις από την ανάγνωση του τελευταίου έργου της και επιλέγω να ''συστηθώ'' ξανά μαζί της εξ αρχής μέσα από το μυθιστόρημά της, με τίτλο ''Τα ημερολόγια λένε πάντα την αλήθεια''. Ένα μυθιστόρημα που κακώς έχει χαρακτηριστεί από τον εκδοτικό ως αισθηματικό, αφού διαβάζοντάς το, αμέσως αντιλαμβανόμαστε ότι πρόκειται για ένα αμιγώς κοινωνικό και πολυεπίπεδο έργο που έχει ''βάθος'' ως προς την ουσία των νοημάτων του. Και για να είμαστε ειλικρινείς, συνδέοντας αυτήν την περιγραφή με τον τίτλο του και τους όποιους συνειρμούς μπορεί να προβεί ένας/μία αναγνώστης/στρια είναι λογικό να υπάρξει ένα πρωταρχικό μπέρδεμα. Ευτυχώς, όμως, που ούσα ανάποδο κεφάλι δεν εμμένω στο πώς πλασάρονται τα βιβλία, μα επιτρέπω σε εκείνα να μου μιλήσουν και να μου πουν ελεύθερα ό,τι επιθυμούν.
''Τα ημερολόγια λένε πάντα την αλήθεια'', όπως προείπα ο τίτλος του βιβλίου και μην κάνετε το λάθος να νομίζετε ότι θα βρεθείτε αντιμέτωποι/ες με τις ερωτικές/σεξουαλικές επιθυμίες, φαντασιώσεις και εμπειρίες του ατόμου που το έχει γράψει. Δεν ισχύει πάντα κάτι τέτοιο. Αντιθέτως, πολλά εξ αυτών γράφονται με την προϋπόθεση το άτομο που αφήνει ένα κομμάτι της ψυχής του πάνω τους να μοιραστεί ό,τι τον/την προβληματίζει, χαροποιεί, πονά, φυλά ως μυστικό, ή, έχει μία απώτερη ανάγκη για λύτρωση μέσω της αποκάλυψης της αλήθειας. Μία αλήθεια που μπορεί να σοκάρει, αλλά και να απελευθερώσει. Μία αλήθεια που μπορεί να ρίξει φως διαλύοντας το όποιο σκοτάδι και να φέρει στην επιφάνεια πράγματα που ανατρέπουν δεδομένα ζωής. Για σκεφτείτε το! Πόσες αλήθειες ανθρώπων έχουν γραφτεί πάνω τους; Πόσες από αυτές αποσιωπήθηκαν και πόσες τόλμησαν;
''Η Τάνια ψάχνει τις συρρικνωµένες µέρες του σήµερα και συρρικνώνεται µαζί τους µέσα στο χάος της πόλης που ζει. Κάθε πρωί φοράει την ασφυκτική καθηµερινότητά της και χάνεται προσπαθώντας να τις βρει. Ώσπου, ένα ξαφνικό τηλεφώνηµα φέρνει τα πάνω-κάτω… Τη στέλνει σε µέρη και καταστάσεις βγαλµένες κατευθείαν από την αχλή του χρόνου. Σε τόπους απόκοσµους, που τη µεθούν µε αρώµατα αλλοτινών εποχών και την κάνουν να νιώθει παράταιρη, µα ταυτόχρονα αναπόσπαστο κοµµάτι τους… Εκεί τα βρίσκει όλα. Συναντάει τον Πάνο, έναν υπέροχο άντρα, που της αποδεικνύει πως υπάρχουν ακόµη θεµατοφύλακες του έρωτα. Πως υπάρχουν κάποιοι που για την αγάπη µιας γυναίκας µπορούν να εγκαταλείψουν τα πάντα, για πάντα… Εκεί βρίσκει και τις µέρες που έψαχνε… Όλες µυρίζουν κλεισούρα και λήθη, µα εκείνη αισθάνεται σαν να δραπετεύει από χρόνια οµηρία… Δραπετεύει πίσω στον χρόνο και φτάνει µισό αιώνα πίσω, τότε που η ζωή της ξοδευόταν στα ανήλιαγα στενά της συµπρωτεύουσας. Μια ζωή σε κοµµάτια του χτες και του σήµερα, που αγωνίζονται να σµίξουν και πέφτουν επάνω της σαν καταπέλτης. Ένα παρελθόν που συγκρούεται µε το τώρα και της φανερώνει µυστικά που την κόβουν στη µέση και δεν ξέρει ποιον εαυτό να κρατήσει. Τον παλιό ή τον νέο; Θα καταφέρει άραγε να τους συµφιλιώσει;" (Από το οπισθόφυλλο)
Η συγγραφέας επιλέγει -για μένα- να ξεκινήσει κάπως απότομα, ίσως και ''άτσαλα'' την εξιστόρηση της ιστορίας που θα χρειαστεί να περάσουν κάποιες σελίδες ώστε να μπορέσει να βρει τον ρυθμό της και να μπορέσει το αναγνωστικό κοινό να πιάσει το νήμα της πλοκής και να μην αισθάνεται ότι κάπως χάνει τον ειρμό της σκέψης της. Όμως, όταν αυτό γίνεται, ερχόμαστε κι εμείς και γινόμαστε αυτήκοοι μάρτυρες μίας ιστορίας που όχι μόνο βασίζεται σε αληθινά γεγονότα, μα κάνει τη μυθοπλασία να ''ωχριά'' μπροστά της σε επίπεδο φαντασίας. Δυστυχώς, τα όσα περιγράφονται με γλαφυρότητα και με σταθερότητα στον λόγο της συγγραφέως ακούγονται πολύ γνώριμα στα αυτιά μας, ακόμη κι αν δεν τα έχουμε βιώσει εμείς οι ίδιοι/ες, ή, δικά μας πρόσωπα (κοντινά, ή, μη). Άν κρίνουμε την εποχή κατά την οποία διαδραματίζονται τα γεγονότα (όχι ότι έχουν αλλάξει και τα πάντα προς το καλύτερο σήμερα!) είναι σαν να ταυτίζεται με πολλά από τα κακώς κείμενα που αναδεικνύονται μέσω της υπόθεσης.
Η συγγραφέας σε καμία περίπτωση δεν αρέσκεται στο να ωραιοποιεί καταστάσεις. Μιλάει ευθέως για το ζήτημα της πατριαρχίας και της επιβολής των όποιων κανόνων και λοιπών μορφών συμμόρφωσης προς εκείνη, την ανελευθερία και τη μη ύπαρξη των γυναικείων δικαιωμάτων, τα στερεότυπα γύρω από το φύλο και τη θέση τόσο του άνδρα όσο και της γυναίκας μέσα στην κοινωνία, την ανεχόμενη και επιτρεπτή ( ; ) οικογενειακή βία, τη λεκτική και σωματική κακοποίηση, τη χειριστική και ανάρμοστη συμπεριφορά στον χώρο εργασίας μέσω της όποιας παρενόχλησης, την παράνομη παιδική εργασία κι εκμετάλλευση, τη στέρηση της παιδείας και της γνώσης, μα πάνω απ'όλα μιλάει για τα αποθέματα δύναμης και κουράγιου που έχουν όλες οι γυναίκες μέσα στην καρδιά και στην ψυχή τους και παλεύουν μέχρι τέλους για να δικαιωθούν και να ζήσουν όπως εκείνες επιθυμούν.
Ναι, πέρασα από διάφορες συναισθηματικές διακυμάνσεις καθ'όλη τη διάρκεια της ανάγνωσης. Πότε γέλασα και πότε συγκινήθηκα και πόνεσα. Βλέπετε, σημαντικό ρόλο σε όλο το κείμενο παίζουν τα πρόσωπά του και ο τρόπος με τον οποίο η συγγραφέας τα σκιαγραφεί και τα τοποθετεί στις κατάλληλες θέσεις. Πάλεψα να μπω στη θέση τους και να δω μέσα από τα δικά τους μάτια. Ναι, ξέρω ότι ακόμη και οι θύτες κάποτε μπορεί να υπήρξαν θύματα, μα αυτό δεν μπορεί να δικαιολογήσει/συγχωρήσει τα πάντα. Τουλάχιστον εγώ ως άνθρωπος με όλα τα στοιχεία της θνητής μου φύσης δε δύναμαι να το κάνω. Πρόσωπα που δε μου πέρασαν, εντέλει, αδιάφορα όπως και το βιβλίο που παρά τις όποιες ''αδυναμίες'' του ως πρωτόλειο δείγμα γραφής κατάφερε να αναδείξει την καλή βάση της συγγραφέως και της δυνατότητες εξέλιξής της.
Και συνεχίζω με το επόμενο μυθιστόρημα, με τίτλο ''Μέσα από τη λάσπη'', το οποίο μοιάζει σαν να κάνει μία στροφή 180 μοιρών κι από το αμιγώς κοινωνικό πλαίσιο να κινούμαστε, πλέον, στα σκοτεινά και μυστηριώδη νερά του αστυνομικού θρίλερ. Μα ας τα πιάσω, καλύτερα, από την αρχή. Ως αναγνώστρια μου αρέσει οι συγγραφείς να τολμούν και να δοκιμάζουν τα ''όριά'' τους ξεφεύγοντας από το όποιο λογοτεχνικό είδος μπορεί να τους/τις έχουν συνδυάσει. Και για να είμαι ειλικρινής, ξεκίνησα με μία θετική προκατάληψη την ανάγνωση του παρόντος έργου, αφού αγαπώ αρκετά την εν λόγω κατηγορία μυθιστορημάτων. Ελάτε, όμως, που οι πρώτες σκηνές δε μου θύμιζαν σε τίποτα αστυνομικό μυθιστόρημα! Μάλλον προς άλλο λογοτεχνικό είδος έτειναν κι εκεί που νόμιζα ότι είχε γίνει πάλι κάποιο λάθος από την περιγραφή του εκδοτικού, να σου ο τρόπος που όλα άρχιζαν να δένουν και να βγάζουν νόημα. Όχι! Μη φοβάστε. Έρχεται τη στιγμή που πρέπει η σύνδεση χωρίς βιασύνη. Απλώς αποδεικνύεται ότι αυτό το μοτίβο είναι ένα ευφυές τέχνασμα από τη συγγραφέα ώστε να μας δώσει τις πρώτες απαραίτητες πληροφορίες/συστάσεις γύρω από τα πρόσωπα της ιστορίας για να μην υπάρξουν τυχόν κενά στην πορεία.
''Μέσα από τη λάσπη'', ο τίτλος του βιβλίου κι απ'ό,τι φαίνεται η συγγραφέας επιλέγει να εμμένει στους τίτλους που στολίζει τα έργα της. Τους θεωρεί ως άλλα χρήσιμα ''όπλα'' όχι μόνο στη συγγραφική της φαρέτρα, μα κι αναφορικά με τις υποθέσεις των έργων της. Εδώ έχουμε, συνεπώς, έναν τίτλο κάπως διφορούμενο, που θα μπορούσε να ερμηνευτεί/προσεγγιστεί τόσο μέσα από μία κυριολεκτική όσο και μέσα από μία μεταφορική ερμηνεία/έννοια (θα καταλάβετε πλήρως τί εννοώ διαβάζοντας το βιβλίο). Άραγε, αυτή η λάσπη σχετίζεται με τον όποιο ''βούρκο'' κι ό,τι αναδύεται από εκείνον κι αμαυρώνει την κοινωνία και τους πολίτες στο σύνολό τους;
''Σ’ αυτή την ιστορία, που διαδραματίζεται σε Νέα Υόρκη, Ελλάδα και Λατινική Αμερική και κρατάει πάνω από μισό αιώνα, η μοίρα ποδηγετεί τις ζωές των ηρώων, κι ας πιστεύουν εκείνοι πως καθορίζουν οι ίδιοι τις τύχες τους. Άνθρωποι από διαφορετικά μήκη και πλάτη της γης, που η μοίρα ξεχωρίζει και μπλέκει στο παιχνίδι της, τους παίζει σαν τις μαριονέτες και τους οδηγεί μέσα από συμπληγάδες, ίντριγκες και πλεκτάνες σ’ ένα ασίγαστο μίσος και δίψα για εκδίκηση. Ήρωες που, καταπώς κρίνει εκείνη, άλλους τους ρίχνει από τα πούπουλα στη λάσπη και άλλους τους ανασύρει από τον βούρκο και τους ανεβάζει στα σύννεφα, μέσα από συμπτώσεις που, ενώ αγγίζουν τα όρια του μεταφυσικού, είναι έργα ανθρώπων. Κλέφτες και αστυνόμοι, νόμιμοι και παράνομοι, ένοχοι και αθώοι, μπλεγμένοι όλοι σε ένα εγκληματικό κουβάρι, που δύσκολα ξεχωρίζεις τον ρόλο του καθενός, ώσπου να αποκαλυφθεί η αλήθεια. Γιάννης Πανάς και Βασίλης Μπάρμπας, δύο τυχοδιώκτες με διαφορά εικοσαετίας, που αναρριχήθηκαν σε δυσθεώρητα ύψη από εντελώς διαφορετικούς κόσμους, μα που τα πλοκάμια τούς έμπλεξαν σ’ έναν ανηλεή πόλεμο, σπέρνοντας αδιακρίτως τον θάνατο. Αριστέα, Δημοσθένης και Ισαβέλλα, τρία παιδιά που γεννήθηκαν την ίδια μέρα και τα οποία έμελλε να δημιουργήσουν μεγάλους πονοκεφάλους στους δύο πρώτους, στις αστυνομικές αρχές, αλλά και μεταξύ τους." (Από το οπισθόφυλλο)
Η συγγραφέας φαίνεται ότι έχει κάνει μία ενδελεχή έρευνα προτού καταγράψει τα πάντα πάνω στο χαρτί. Δε φοβάται να καταπιαστεί με το ζήτημα του αμερικάνικου ονείρου και ό,τι αυτό μπορεί να τάζει ως αντάλλαγμα στις απελπισμένες/βασανισμένες ψυχές ανθρώπων που δεν ξέρουν πώς να ζήσουν μία αξιοπρεπή ζωή και προσπαθούν να πιαστούν από οτιδήποτε μπορεί να τους δίνει μία ελπίδα, το ζήτημα της εκμετάλλευσης των αδύναμων ανθρώπων, το κέρδος και το συμφέρον που δεν υπολογίζει την ανθρώπινη ζωή, την όποια μορφή εγκληματικότητας και το πώς αυτοί που κινούν τα νήματα είναι τόσο αδίστακτοι, καθώς και το πώς ο έρωτας μπορεί να έρθει και να ανατρέψει τα πάντα και να γιατρέψει τις όποιες πληγές του σώματος και της ψυχής, αφού πρώτα θα έχει επιτευχθεί η όποια δικαιοσύνη ακόμη κι αν αυτή επιβάλλει τη λήψη ακραίων μέτρων...
Διαβάζοντας και τα δύο βιβλία της συγγραφέως (αφήνω στην άκρη το τελευταίο της) παρατηρώ ότι είναι από εκείνες τις δημιουργούς που αγαπά τα πρόσωπα των ιστοριών της, ακόμη κι εκείνα τα παραβατικά που δε φέρουν τίποτα το ηρωϊκό, ή, ιδανικό πάνω τους. Επιλέγει να σταθεί στο πλευρό όλων τους, δίχως να κάνει διακρίσεις και να ''χτίζει'' τις ιστορίες των έργων της έχοντας κατά νου εκείνους/ες. Τους δίνει όλη την ελευθερία, τον χώρο και τον χρόνο να πράξουν όπως επιθυμούν. Και ξέρετε τί είναι αυτό που με έκανε να θέλω να διαβάσω μέχρι τέλους το βιβλίο; Ο τρόπος που η συγγραφέας μας ιντριγκάρει σχετικά με το πώς όλα αυτά τα πρόσωπα που μοιάζουν τόσο παράταιρα και ξένα μεταξύ τους, εντέλει, να ενώνονται, να σμίγουν και να χωρίζουν κάτω από ένα καπρίτσιο και σαρκαστικό παιχνίδι της μοίρας πότε εις βάρος τους και πότε υπέρ τους...
Μικρά και περιεκτικά κεφάλαια, αρκετές δόσεις ανατροπών και αποκαλύψεων, υπερβολή που μόνο θετικά μπορεί να λειτουργήσει στα πλαίσια της μυθοπλασίας, λόγος ρέων και ρεαλιστικός με διαλόγους που κάθε άλλο παρά μηχανικοί δείχνουν, γεμάτο λεξιλόγιο και περιγραφές σκηνών που σε κάνουν να αναδεύεσαι στην αναπαυτική σου θέση αφού σε κάνουν να βλέπεις μία άλλη πλευρά της ανθρώπινης φύσης και της όποιας σκληρής όψης της ζωής και των κοινωνιών που προσπαθούν να ισορροπούν μεταξύ της εγκληματικότητας, της αδικίας και της ανηθικότητας προς ό,τι είναι σωστό και παράδειγμα προς μίμηση καλοσύνης και ανθρωπιάς, θεωρώ ότι το παρόν βιβλίο είναι κατά ένα σεβαστό βαθμό καλύτερο από το προηγούμενο, δίχως να σημαίνει ότι η συγγραφέας δεν οφείλει να στοχεύει στη διαρκή εξέλιξή της.
Διάβασα και τα δύο βιβλία συνεχόμενα το ένα μετά το άλλο. Δεν ήθελα να παρέμβει κάποιο άλλο ενδιάμεσά τους, αφού στόχευα να δω αυτό που σας είπα και στον πρόλογό μου. Αυτήν την πιθανή και ευχάριστη όπως αποδείχθηκε σταθερή κι ανοδική πορεία της δημιουργού στα λογοτεχνικά δρώμενα. Και, εντέλει, αυτό που κρατώ από την ανάγνωση και των δύο βιβλίων είναι η πίστη που οφείλουμε να δείξουμε στον εαυτό μας. Να μην τα παρατήσουμε και να σκεφτόμαστε ότι θα έρθει η στιγμή που οι κόποι μας θα ανταμειφθούν φέρνοντας το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Αναζητήστε τα! Καλή ανάγνωση.
Το βιβλίο ''Τα ημερολόγια λένε πάντα την αλήθεια" κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πηγή & το βιβλίο ''Μέσα από τη λάσπη" κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κάκτος.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου